کنترلر نور مرکز فرمان یک سیستم نورپردازی است. از طریق این دستگاه یا سیستم مشخص می‌کنید هر چراغ چه زمانی روشن شود، چه رنگی داشته باشد، شدت نور چقدر باشد و در تجهیزاتی مثل Moving Head، حرکت Pan و Tilt یا افکت‌هایی مثل Gobo، Prism و Strobe چگونه اجرا شوند.
این کنترل می‌تواند با یک کنترلر DMX ساده، کنسول نور حرفه‌ای یا نرم‌افزار کنترل نور روی کامپیوتر انجام شود. بعضی سیستم‌ها نیز قابلیت Standalone دارند و بعد از برنامه‌ریزی می‌توانند بدون حضور دائمی کامپیوتر برنامه‌های ذخیره‌شده را اجرا کنند.
به همین دلیل برای خرید کنترلر نور نباید فقط تعداد Faderها یا عدد Channel نوشته‌شده روی دستگاه را مقایسه کنید. تعداد و نوع چراغ‌ها، Channel موردنیاز هر Fixture و شیوه‌ای که قرار است نورپردازی را اجرا کنید، اهمیت بیشتری دارند.
در یک سیستم نورپردازی، کنترلر فرمان‌ها را تولید می‌کند و تجهیزاتی مثل PAR LED، Moving Head، Beam، Wash، Strobe و افکت‌های نورپردازی این فرمان‌ها را دریافت می‌کنند.
یکی از رایج‌ترین روش‌های انتقال این فرمان‌ها DMX512 است.
هر DMX Universe استاندارد حداکثر 512 کانال دارد و هر Channel می‌تواند مقداری بین 0 تا 255 دریافت کند. هرکدام از این کانال‌ها بسته به Fixture می‌توانند مسئول یک عملکرد مشخص باشند.
برای مثال در یک PAR ساده ممکن است چند کانال برای Red، Green، Blue و Dimmer استفاده شوند. در یک Moving Head پیشرفته، کانال‌های بیشتری برای Pan، Tilt، Gobo، Prism، Focus، Zoom و سایر قابلیت‌ها نیاز است.
نکته مهم این است که DMX خود کنترلر نیست. DMX یک پروتکل ارتباطی برای انتقال فرمان است. کنسول، نرم‌افزار یا Controller فرمان‌ها را ایجاد می‌کند و DMX یکی از روش‌هایی است که این فرمان‌ها را به چراغ‌ها می‌رساند.
همین تفاوت باعث می‌شود یک USB-DMX Interface را نتوان معادل یک کنسول نور کامل در نظر گرفت.
کنترلرهای سخت‌افزاری معمولاً مجموعه‌ای از Fader، Button و کنترل‌های مختلف دارند و خروجی DMX را مستقیماً در اختیار شما قرار می‌دهند.
مدل‌های ساده‌تر برای سیستم‌هایی شامل PAR، Dimmer، افکت‌های نورپردازی و تعداد محدودی Moving Head کاربردی هستند.
مزیت مهم این دستگاه‌ها سادگی کار است. برای یک سیستم کوچک لازم نیست حتماً کامپیوتر روشن کنید یا با نرم‌افزار پیچیده‌ای درگیر شوید. می‌توانید Sceneهای موردنیاز را روی دستگاه تعریف و در زمان اجرا فراخوانی کنید.
اما هرچه Fixtureها پیچیده‌تر شوند، محدودیت کنترلرهای ساده بیشتر مشخص می‌شود.
یک Moving Head جدید ممکن است چند ده DMX Channel داشته باشد. کنترل کردن تعداد زیادی از این پارامترها با Faderهای محدود و بدون Fixture Library می‌تواند زمان‌بر و دشوار شود.
در پروژه‌های بزرگ‌تر، Lighting Console فقط یک دستگاه دارای تعداد زیادی Fader نیست.
در یک کنسول حرفه‌ای می‌توانید Fixtureها را Patch کنید، آنها را در Groupهای مختلف قرار دهید و با استفاده از Scene، Cue، Preset، Playback و Effects Engine برنامه نور را مدیریت کنید.
برای مثال می‌توانید گروهی از Moving Headها را انتخاب کنید، Position مشخصی به آنها بدهید، رنگ را تغییر دهید و یک Effect حرکتی روی همان گروه اجرا کنید؛ بدون اینکه مجبور باشید تک‌تک Channelهای DMX را به‌صورت دستی کنترل کنید.
این نوع Workflow در کنسرت، تئاتر، اجرای زنده و پروژه‌هایی که تعداد زیادی Fixture و تغییرات متعدد در طول برنامه دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
راه دیگر، استفاده از کامپیوتر و نرم‌افزار کنترل نور است. در این حالت نرم‌افزار نقش بخش اصلی کنترل و Programming را برعهده دارد.
می‌توانید Fixtureها را Patch کنید، Scene بسازید، حرکت Moving Headها را طراحی کنید، رنگ و Dimmer را تنظیم کنید و Playbackهای مختلف برای اجرا داشته باشید.
اما کامپیوتر معمولاً خروجی الکتریکی DMX مستقیم ندارد. برای همین به یک USB-DMX Interface یا در بعضی سیستم‌ها Network Interface نیاز دارید.
مسیر ساده سیستم می‌تواند به این شکل باشد:
Computer → USB-DMX Interface → DMX Cable → Lighting Fixtures
سیستم‌هایی مانند Daslight نمونه شناخته‌شده این روش هستند و می‌توانند برای DJ، تالار، Event، سالن و بسیاری از پروژه‌های کوچک و متوسط مورد استفاده قرار بگیرند.
نکته مهم این است که Interface به‌تنهایی جای نرم‌افزار یا کنسول را نمی‌گیرد. وظیفه اصلی آن ایجاد ارتباط میان سیستم کنترل و تجهیزات نورپردازی است.
قبل از خرید کنترلر بهتر است بدانید Fixtureهای شما در مجموع چند Channel مصرف می‌کنند.
هر چراغ بسته به DMX Mode انتخاب‌شده می‌تواند تعداد متفاوتی Channel داشته باشد. برای مثال ممکن است یک Moving Head در Basic Mode به 16 کانال و همان دستگاه در Extended Mode به 30 کانال نیاز داشته باشد.
Pixel Fixtureها شرایط متفاوتی دارند و در بعضی Modeها ممکن است یک دستگاه به‌تنهایی تعداد زیادی Channel مصرف کند.
فرض کنید 10 Fixture دارید که هرکدام در Mode انتخابی 20 Channel استفاده می‌کنند. در این حالت برای همان چراغ‌ها حدود 200 Channel نیاز خواهید داشت.
اگر مجموع Channelها از ظرفیت یک Universe بیشتر شود، باید سراغ سیستم‌هایی بروید که از چند Universe پشتیبانی می‌کنند.
بنابراین عباراتی مثل کنترلر 192 کانال یا 512 کانال فقط بخشی از اطلاعات موردنیاز شما هستند و به‌تنهایی مشخص نمی‌کنند یک Controller برای پروژه مناسب است یا خیر.
کنترل Moving Head نسبت به یک PAR ساده پیچیده‌تر است.
در یک PAR ممکن است بیشتر با Dimmer و Color سروکار داشته باشید، اما Moving Head می‌تواند پارامترهایی مثل Pan، Tilt، Focus، Zoom، Gobo، Prism و Shutter هم داشته باشد.
در چنین شرایطی قابلیت‌هایی مثل Fixture Library، Encoder، Position Preset و Effects Engine اهمیت زیادی پیدا می‌کنند.
در سیستم‌های حرفه‌ای، اپراتور Fixture را از Library انتخاب می‌کند و به‌جای اینکه صدها Channel خام را حفظ و کنترل کند، مستقیماً با ویژگی‌های چراغ کار می‌کند.
برای مثال به‌جای اینکه بدانید Channel 12 دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد، می‌توانید مستقیماً Gobo یا Prism دستگاه را از بخش مربوط به همان Attribute کنترل کنید.
اگر سیستم شما بیشتر از چند PAR و افکت ساده تشکیل شده باشد، یک کنترلر سخت‌افزاری ساده ممکن است کاملاً کافی باشد. اما با افزایش تعداد Moving Headها و پیچیدگی آنها، استفاده از نرم‌افزار یا کنسولی با Workflow مناسب Fixtureهای متحرک بسیار کاربردی‌تر می‌شود.
هیچ‌کدام برای همه پروژه‌ها بهترین انتخاب نیستند.
نرم‌افزارهای کنترل نور برای بسیاری از DJها، تالارها، سالن‌ها و Eventهای کوچک و متوسط امکانات زیادی را بدون نیاز به یک کنسول بزرگ در اختیار کاربر قرار می‌دهند.
بسته به سیستم می‌توانید Scene و Effect بسازید، از Music Sync استفاده کنید، MIDI Controller متصل کنید و حتی برنامه‌ها را برای اجرای Standalone آماده کنید.
در مقابل، در Live Showهای بزرگ سرعت دسترسی به Fader، Encoder و Playback اهمیت بیشتری دارد. کنسول‌های حرفه‌ای برای همین نوع Workflow طراحی شده‌اند و کنترل تعداد زیادی Fixture و Universe را در زمان اجرای زنده ساده‌تر می‌کنند.
بنابراین انتخاب بین Software و Console بیشتر از هر چیز به اندازه پروژه و شیوه اجرای شما بستگی دارد.
با بزرگ‌تر شدن سیستم نورپردازی، انتقال تعداد زیادی Universe فقط از طریق کابل‌های DMX معمولی همیشه بهترین روش نیست.
در چنین پروژه‌هایی ممکن است از پروتکل‌های تحت شبکه مانند Art-Net یا sACN استفاده شود. این فناوری‌ها امکان انتقال اطلاعات کنترلی نور از طریق شبکه Ethernet را فراهم می‌کنند.
سپس Network Nodeها می‌توانند اطلاعات موردنیاز را دریافت کرده و در نقاط مختلف پروژه به خروجی DMX تبدیل کنند.
این ساختار بیشتر در پروژه‌های بزرگ، سالن‌ها، کنسرت‌ها و سیستم‌هایی که تعداد زیادی Fixture و Universe دارند اهمیت پیدا می‌کند.
برای یک Setup کوچک با چند PAR یا Moving Head معمولاً نیازی نیست صرفاً به دلیل وجود این قابلیت‌ها سراغ سیستم پیچیده‌تری بروید.
قبل از انتخاب Controller، ابتدا لیست تجهیزاتی را که قرار است کنترل شوند مشخص کنید. بعد DMX Mode و تعداد Channel موردنیاز هر Fixture را بررسی کنید.
پس از آن مشخص کنید سیستم چگونه استفاده خواهد شد.
اگر اجرای شما Live است، دسترسی سریع به Fader، Encoder، Playback و Effect اهمیت بیشتری دارد.
برای برنامه‌هایی که قرار است با موسیقی هماهنگ شوند، قابلیت‌هایی مثل Timeline، MIDI یا Music Sync می‌توانند کاربردی باشند.
در نصب‌های دائمی مانند تالار، سالن یا مجموعه‌های تجاری نیز امکاناتی مثل Standalone Mode، Remote Control و Automation ارزش بیشتری پیدا می‌کنند.
در پروژه‌های بزرگ‌تر ممکن است مواردی مثل چند Universe، Art-Net، sACN، Network Node و RDM هم بخشی از طراحی سیستم باشند.
بنابراین هنگام مقایسه مدل‌ها بهتر است این موارد را در نظر بگیرید:
یک کنترلر مناسب لزوماً دستگاهی با بیشترین Channel یا بیشترین تعداد Fader نیست؛ مهم این است که Workflow آن با سیستم نورپردازی شما هماهنگ باشد.
برای انتخاب کنترلر نور بهتر است از تجهیزات موجود در پروژه شروع کنید.
اگر سیستم شامل چند PAR و افکت ساده است، ممکن است یک DMX Controller سخت‌افزاری نیاز شما را برطرف کند. برای تالار، DJ یا سیستم‌هایی با چند Moving Head، نرم‌افزارهای کنترل نور و Interfaceهای مناسب می‌توانند امکانات بیشتری در اختیار شما قرار دهند.
در پروژه‌های بزرگ و اجرای زنده نیز کنسول‌های حرفه‌ای امکان مدیریت سریع‌تر تعداد زیادی Fixture، Cue و Playback را فراهم می‌کنند.
در دسته‌بندی کنترلر نور اکوچراغی می‌توانید مدل‌های موجود را براساس ظرفیت، نوع کنترل، امکانات Programming و سازگاری با سیستم نورپردازی خود مقایسه کنید و گزینه‌ای را انتخاب کنید که متناسب با اندازه و نوع پروژه باشد.
DMX Controller دستگاه یا سیستمی است که فرمان‌های مربوط به نورپردازی را تولید کرده و از طریق پروتکل DMX برای Fixtureهای مختلف ارسال می‌کند.
هر Universe استاندارد DMX حداکثر 512 Channel دارد. تعداد Universe موردنیاز به مجموع Channelهایی بستگی دارد که Fixtureهای پروژه مصرف می‌کنند.
برای تعداد محدودی Moving Head و سیستم‌های ساده ممکن است کافی باشد. اما Fixtureهای جدید با تعداد Channel بالا و قابلیت‌های پیچیده می‌توانند خیلی زود محدودیت چنین کنترلرهایی را مشخص کنند.
برای ارسال خروجی DMX از کامپیوتر معمولاً به یک USB-DMX Interface یا Network Interface سازگار نیاز دارید.
به نوع پروژه بستگی دارد. نرم‌افزار برای بسیاری از DJها، تالارها و پروژه‌های کوچک و متوسط کاربردی است. در اجراهای بزرگ، کنسول حرفه‌ای می‌تواند Workflow سریع‌تر و کنترل مستقیم‌تری روی Fixtureها و Playbackها فراهم کند.
